Historia miasta Skarżysko-Kamienna - Prolog
Historia miasta Skarżysko-Kamienna
Etymologię nazwy miasta rozpatrywał już w 1932 roku Stanisław Respond („Etymologia nazwy Skarżysko” Język Polski t. XVII 1932 r. , str., 129-153). Zwraca uwagę na wyróżniający się przyrostek –isko, oznaczający przede wszystkim miejsce, gdzie się coś znajduje, względnie gdzie coś się znajdowało. Przyrostek ten tworzy zatem nazwy pól, większych przestrzeni itp., np. żwir – żwirowisko. Najczęściej jest tak od rzeczowników, rzadziej od czasowników zakończonych na –ić, np. łowić - łowisko. Często tworzy on też rzeczowniki o znaczeniu „zgrubiałym” np. chłop - chłopisko.
Jednak nie widać w przypadku wyrazu Skarżysko związku znaczeniowego między rdzeniem skarż – a przyrostkiem -isko. Autor opracowania snuje przypuszczenie, że nazwa ta brzmiała początkowo inaczej, a tylko drogą jakichś skojarzeń znaczeniowo-formalnych przybrała dzisiejszą nazwę Skarżysko. St. Respond sięga więc do źródeł po materiał historyczno-porównawczy i dochodzi do wniosku, że nazwa ta pochodzi od imienia osobowego Kars (Cars).
Nazwa Skarżysko ewaluowała i w dokumentach można spotkać się takimi formami: Skarzysko, Scarzysko, Skarzyczsko, Karzycsko, Karsicsko, Skarzyszów, Skarzisko, Skarzesko, Skarżysko.
Drugi człon nazwy - Kamienna - pochodzi od rzeczownika : "kamień", co można łatwo połączyć z kamienistym podłożem terenu, na którym powstała osada (potwierdzona w dokumencie z 1470r. jako Kamyonna, w innych Camena lub Camiena).
Z roku 1136 pochodzi tzw. bulla gnieźnieńska – dokument, który arcybiskup gnieźnieński uzyskał od papieża Innocentego II dla potwierdzenia swoich posiadłości. W dokumencie tym wymieniono, nieznane bliżej imię Cars. Są historycy, którzy twierdzą, że nic poza nazwą nie wskazuje na związek (tego imienia) z powstałym w XII w., może nawet wcześniej Skarżyskiem.
Skarżysko-Kamienna leży na obszarze, gdzie dawniej występowało wiele osad, których nazwy również ulegały różnym transformacjom.
Rejów w starych dokumentach początkowo nazywany był inaczej: Syrchin, Szyrchlin, Sirchlin, Sirchline, Siecichlin, Sierzchlin, Żyrczyn, Żyrcin, występuje też nazwa Głozina (Gloszyna). Bzin – Bzyn – Bzino – Bzyno; Kamienna – Kamionna – Kamiona – Camena; Posadaj – Posiadom – Posaday – Posedajów – Posadajów – Posiadów; Milica
– Mielica.
W przedstawionym w kolejnych odcinkach serii „Kalendarium” nazwy te będą wielokrotnie występowały w brzmieniu uzależnionym od daty, jak też od rodzaju dokumentu w jakim pierwotnie wystąpiły.
CDN
Opracowanie:Mirosław Stefański
Kalendarium powstało w wyniku mojego zainteresowania historią miasta, na bazie własnych notatek, relacji osób, publikacji i opracowań, wycinków artykułów prasowych oraz materiałów dostępnych w mediach:
1. „Szkice do historii Skarżyska-Kamienna”. Wydane przez Zarząd Miasta w listopadzie 1993 r.
2. „Osada Kamienna w latach Pierwszej Wojny Światowej i odzyskania niepodległości”. Studia i materiały Towarzystwa Przyjaciół Miasta. Autor: J. Rell. Kieleckie Zakłady Graf. 1988 r.
3. „Porozmawiajmy o naszym mieście”. Miejski Komitet Frontu Narodowego
w Skarżysku. RSW „Prasa”, Kielce 25. 11. 1954 r.
4. „Historia Skarżyska Kamiennej” – Krzysztof Zemełła. Wydała Rada i Zarząd miasta w 1991 r. Druk: PIS – Skarżysko-Kam.
5. „Miasto Skarżysko-Kamienna w statystyce, stan i rozwój w roku 1986”. Wydał Urząd Miejski, Miejska Komisja Planowania – w kwietniu 1987 r.
6. „Materiały informacyjne Naczelnika Miasta” -MRN listopad 1977 r.
7. „Materiały informacyjne Miejskiej Komisji Planowania PMRN” – 1963 r.
8. „Hitlerowskie fabryki śmierci na Kielecczyźnie” – Longin Kaczanowski. Książka i Wiedza, Warszawa 1984 r.
9. „Informacja do tabeli zadań inwestycyjnych realizowanych w latach 1990 – 1993”. POI S. A.
10. „Ewidencja upamiętnień oraz miejsc i obiektów pamięci narodowej” -OKSiR-II-4030.
11. „75 lat II LO” – jednodniówka z okazji jubileuszu 1 zjazdu koleżeńskiego w 1990 r.
12. „Monografia Skarżyska-Kamienna” – Towarzystwo Miłośników Miasta. Wydane w 1984 r.
13. „Raport o stanie miasta Skarżysko-Kamienna”. Wydane przez Zarząd Miasta we wrześniu 1996 r.
14. „Raport z działalności Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej II kadencji”. Wydanie Rady Miasta z czerwca 1998 r.
15. „Nasze Słowo” – roczniki gazety lokalnej Zakładów Metalowych „Mesko”. [ns]
16. Wycinki prasowe. [wp]
17. „Skarżysko-Kamienna – oficjalny informator miejski” wydany w 1993 r na zlecenie Urzędu Miejskiego.
18. „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Skarżyska-Kamienna” opracowanie Przedsiębiorstwa Zagospodarowania Miast i Osiedli „Teren” - Sp. z o. o., 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 118.
19. „Stąd do niepodległości” – Henryk Pająk.
20. „Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie” – Cezary Chlebowski. Wydawnictwo ”Epoka”, Warszawa, 1988 rok.
21. „Monografia władz miasta w latach 1923 – 1983” – Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżyska-Kamienna, 1983 rok.
22. „Raport o stanie miasta Skarżysko-Kamienna” – wydany przez Zarząd Miasta we wrześniu 1996 r.
23. Materiały z sesji popularnonaukowej, poświęconej martyrologii mieszkańców miasta Skarżyska-Kamienna oraz okolic w latach 1939 – 1945. Skarżysko-Kam. , wrzesień 1974 rok.
24. „Lokomotywownia Pozaklasowa Skarżysko-Kamienna” –Kalendarium Historii-materiał informacyjny 698 KZG Kielce.
25. „Nad Kamienną” Nr 1/85 – wspólna publikacja Towarzystw Przyjaciół Miast: Skarżyska, Starachowic i Ostrowca z 1985 roku.
26. „20 lat w służbie miasta”. Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżysko-Kamienna. 1984 rok.
27. „Konspiracyjna Organizacja Orzeł Biały – pierwszym ogniwem walki
o niepodległość w Skarżysku-Kamiennej w latach 1939-1940”. Dr. Józef Rell. , S-ko, 1991 r.
28. „Katalog firm”. Urząd Miasta, luty 1998 rok.
29. „Zakłady Energetyczne Okręgu Radomsko-Kieleckiego”. Raport roczny z 1997 roku.
30. „Zeork 1928-1998”. Informator jubileuszowy Zakładu Energetycznego z 1998 roku.
31. Notatki własne, z art. prasowych, relacji osób itp. [nw]
32. „Geografia fizyczna Polski” J. Kondracki. , PWN 1988 r.
33. Mapa topograficzna 84.12.4. -Skarżysko-Kamienna. Główny Urząd Geodezji i kartografii.
34. „Skarżyskie zeszyty LOP – zeszyt Nr 5”, LOP, Skarżysko – 1991 r.
35. „Almanach Drukarstwa Kielecczyzny” pod redakcją J. Butwiłły i Zb. Nosala. Prezydium MRN, Kielce – 1969 r.
36. „Działalność Miejskiej Rady Narodowej w latach 1984-1988” – MRN, Skarżysko 1988r.
37. „Podstawowe materiały sesji popularnonaukowej poświęconej Stanisławowi Staszicowi”- Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżyska-Kamienna, Skarżysko – 1973 r.
38. „Dzieje Szkół Ekonomicznych w Skarżysku-Kamienna”, pod redakcją K. Zemełły. , Skarżysko 1997 r.
Mirosław Stefański
1. „Szkice do historii Skarżyska-Kamienna”. Wydane przez Zarząd Miasta w listopadzie 1993 r.
2. „Osada Kamienna w latach Pierwszej Wojny Światowej i odzyskania niepodległości”. Studia i materiały Towarzystwa Przyjaciół Miasta. Autor: J. Rell. Kieleckie Zakłady Graf. 1988 r.
3. „Porozmawiajmy o naszym mieście”. Miejski Komitet Frontu Narodowego
w Skarżysku. RSW „Prasa”, Kielce 25. 11. 1954 r.
4. „Historia Skarżyska Kamiennej” – Krzysztof Zemełła. Wydała Rada i Zarząd miasta w 1991 r. Druk: PIS – Skarżysko-Kam.
5. „Miasto Skarżysko-Kamienna w statystyce, stan i rozwój w roku 1986”. Wydał Urząd Miejski, Miejska Komisja Planowania – w kwietniu 1987 r.
6. „Materiały informacyjne Naczelnika Miasta” -MRN listopad 1977 r.
7. „Materiały informacyjne Miejskiej Komisji Planowania PMRN” – 1963 r.
8. „Hitlerowskie fabryki śmierci na Kielecczyźnie” – Longin Kaczanowski. Książka i Wiedza, Warszawa 1984 r.
9. „Informacja do tabeli zadań inwestycyjnych realizowanych w latach 1990 – 1993”. POI S. A.
10. „Ewidencja upamiętnień oraz miejsc i obiektów pamięci narodowej” -OKSiR-II-4030.
11. „75 lat II LO” – jednodniówka z okazji jubileuszu 1 zjazdu koleżeńskiego w 1990 r.
12. „Monografia Skarżyska-Kamienna” – Towarzystwo Miłośników Miasta. Wydane w 1984 r.
13. „Raport o stanie miasta Skarżysko-Kamienna”. Wydane przez Zarząd Miasta we wrześniu 1996 r.
14. „Raport z działalności Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej II kadencji”. Wydanie Rady Miasta z czerwca 1998 r.
15. „Nasze Słowo” – roczniki gazety lokalnej Zakładów Metalowych „Mesko”. [ns]
16. Wycinki prasowe. [wp]
17. „Skarżysko-Kamienna – oficjalny informator miejski” wydany w 1993 r na zlecenie Urzędu Miejskiego.
18. „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Skarżyska-Kamienna” opracowanie Przedsiębiorstwa Zagospodarowania Miast i Osiedli „Teren” - Sp. z o. o., 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 118.
19. „Stąd do niepodległości” – Henryk Pająk.
20. „Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie” – Cezary Chlebowski. Wydawnictwo ”Epoka”, Warszawa, 1988 rok.
21. „Monografia władz miasta w latach 1923 – 1983” – Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżyska-Kamienna, 1983 rok.
22. „Raport o stanie miasta Skarżysko-Kamienna” – wydany przez Zarząd Miasta we wrześniu 1996 r.
23. Materiały z sesji popularnonaukowej, poświęconej martyrologii mieszkańców miasta Skarżyska-Kamienna oraz okolic w latach 1939 – 1945. Skarżysko-Kam. , wrzesień 1974 rok.
24. „Lokomotywownia Pozaklasowa Skarżysko-Kamienna” –Kalendarium Historii-materiał informacyjny 698 KZG Kielce.
25. „Nad Kamienną” Nr 1/85 – wspólna publikacja Towarzystw Przyjaciół Miast: Skarżyska, Starachowic i Ostrowca z 1985 roku.
26. „20 lat w służbie miasta”. Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżysko-Kamienna. 1984 rok.
27. „Konspiracyjna Organizacja Orzeł Biały – pierwszym ogniwem walki
o niepodległość w Skarżysku-Kamiennej w latach 1939-1940”. Dr. Józef Rell. , S-ko, 1991 r.
28. „Katalog firm”. Urząd Miasta, luty 1998 rok.
29. „Zakłady Energetyczne Okręgu Radomsko-Kieleckiego”. Raport roczny z 1997 roku.
30. „Zeork 1928-1998”. Informator jubileuszowy Zakładu Energetycznego z 1998 roku.
31. Notatki własne, z art. prasowych, relacji osób itp. [nw]
32. „Geografia fizyczna Polski” J. Kondracki. , PWN 1988 r.
33. Mapa topograficzna 84.12.4. -Skarżysko-Kamienna. Główny Urząd Geodezji i kartografii.
34. „Skarżyskie zeszyty LOP – zeszyt Nr 5”, LOP, Skarżysko – 1991 r.
35. „Almanach Drukarstwa Kielecczyzny” pod redakcją J. Butwiłły i Zb. Nosala. Prezydium MRN, Kielce – 1969 r.
36. „Działalność Miejskiej Rady Narodowej w latach 1984-1988” – MRN, Skarżysko 1988r.
37. „Podstawowe materiały sesji popularnonaukowej poświęconej Stanisławowi Staszicowi”- Towarzystwo Miłośników Miasta Skarżyska-Kamienna, Skarżysko – 1973 r.
38. „Dzieje Szkół Ekonomicznych w Skarżysku-Kamienna”, pod redakcją K. Zemełły. , Skarżysko 1997 r.
Mirosław Stefański
skomentowany przez: wert
skomentowany przez: zorientowana
skomentowany przez: Mały Bezrobotny
skomentowany przez: Murzynek Rambo
skomentowany przez: Marta1